IŞIK (AYDINLATMA)

Aydınlatma Ölçümleri Işık, maddenin fiziksel yapısındaki atomik etkileşim sonucu meydana gelen, ışıyan bir enerji türüdür. Kaynağından çıktıktan sonra bütün yönlere dağılır ve dalgalar şeklinde ilerler. Herhangi bir dalganın iki temel özelliği dalga boyu ve frekansıdır. Dalga boyu, birbirine komşu iki dalganın tepe noktaları arasındaki mesafedir . Frekans ise belli bir noktadan belli bir zaman birimi içinde geçen dalga adedidir. Dalga boyu ile frekansın çarpımı ışığın yayılma hızını verir.

Işığın şiddeti mum’dur. (I)

Işık kaynağının birim yüzey üzerinde yaptığı etkiye ise Aydınlanma (E) denir. Aydınlanma ışık şiddeti ile doğru orantılı ve uzaklığın karesiyle ters orantılıdır. Ayrıca, ışınlar ile yüzeyin normali arasındaki açının kosinüs fonksiyonu da vardır. Aydınlanma birimi Lüks’dür.

E = I / d² . Cos α (Lüks = mum / m² )

Aydınlanmanın tüm yüzey üzerindeki etkisine ise Işık Akısı denir ve φ harfi ile gösterilir. Birimi Lümen’dir.

Φ = E (Aydınlanma) . S (yüzey)

İşyerlerinin gün ışığıyla yeter derecede aydınlatılmış olması esastır. Şu kadar ki, işin konusu veya işyerinin inşa tarzı nedeniyle gün ışığından faydalanılamayan hallerde yahut gece çalışmalarında, suni ışıkla yeterli aydınlatma sağlanacaktır.

Gerek tabii ve gerek suni ışıklar, işçilere yeter derecede ve eşit olarak dağılmayı sağlayacak şekilde düzenlenecektir.

Görme iş yerlerinde en çok ihmal edilen duyumuzdur. Çalışanların sağlığının korunması için gerekli uygun fiziksel koşulların başında “aydınlatma” gelmektedir.

Işık; insan gözüyle algılanabilen dalga boylarındaki elektromanyetik ışınımdır. Aydınlatma (illuminance) ise bir yüzeye düşen ışık miktarına . Birimi lüks’tür. Lüks metrekare başına düşen lümendir.

İşyerlerinde uygun aydınlatma ile çalışanın göz sağlığı korunur, birikimli kas ve iskelet sistemi travmaları ve pek çok iş kazası önlenir, olumlu psikolojik etki sağlanır. Bu nedenle, işyerlerinde özellikle sanayi kuruluşlarında yapılan iş ve işlemin gerektirdiği uygun aydınlatmayı sağlamak gerekmektedir.

Uygun olmayan yetersiz aydınlatma ile Gözlerde uzun süre uyum çabası nedeniyle ortaya çıkan sorunlar şunlardır:

  • Okülomotor değişiklikler (ezofori, ekzofori), görme bulanıklığı
  • Oküler ağrı
  • Gözlerde yorgunluk
  • Kaşıntı, kızarıklık, yanma ve diğer tahriş belirtileri
  • Göz yaşarması, göz kuruması
  • Gözlerin uyum ve konverjans yeteneğinin azalması
  • Renk tersinimleri
  • Baş ağrısı

Aydınlatma Ölçümleri ve Aydınlatma ölçümü nasıl yapılır

Ölçümler, anlık bir nokta ya da belli bir süredeki ortalama değer olarak ölçülebilir.

Işık ölçme, ışık ölçer (lüksmetre) ile yapılmaktadır. Anlık aydınlık düzeyi ölçmeleri:

Ölçme anındaki koşulların o anda oluşturduğu aydınlığın ölçülmesidir. Bu düzende, ölçme aygıtından bir osiloskopa bağlantı yapılarak, aydınlığın gerçek zamandaki değişimini izlemek olanaklıdır

İş Yerlerinde İyi Aydınlatmanın Şartları:

Aydınlatma ölçümünde  amaç, belli bir aydınlık düzeyi elde etmek değil, iyi görme koşullarını sağlamaktır

İyi bir işyeri aydınlatması yapılan işe göre;

  • Yeterli şiddette,
  • Tek Düze,
  • İyi Yayılmış,
  • Gölge Vermeyen
  • Göz Kamaştırmayan

İşyerlerinde İyi Aydınlatmanın Şartları

  • Işık şiddeti
  • Işığın rengi ve renksel yansıması
  • Işığın yayılması-dağılımı
  • Işığın yönü ile gölge etkisi
  • Göz kamaşmasının önlenmesi (sınırlandırılması)
  • Aydınlatılmak istenen yüzey (ışıktan yararlanma)
  • Aydınlatılmak istenen araç gereçler

Aydınlatma Ölçümleri ve Aydınlatılan yüzeyin yapısı;

Kirli ve koyu renkli (ışığın %10-12’i yansır)

Temiz ve açık renk (ışığın >%90’ı yansır)

Mat veya parlak yüzeyler

İYİ AYDINLATMANIN OLUMLU ETKİLERİ

  1. Görme keskinliğini (gözün ayırt edebilirliğini) artırır,
  2. Bakılan eşya daha iyi görülür,
  3. İş kazası önlenebilir veya azalır,
  4. İşçilerin başarısını ve performansını artırır,
  5. İş görmede çabukluk ve kalite sağlar,

İŞYERLERİNDE AYDINLATMA

  1. Tabi (Doğal) Aydınlatma
  2. Suni (Yapay) Aydınlatma

Tabi (Doğal) Aydınlatma

Tabi (Doğal) Aydınlatma

Suni (Yapay) Aydınlatma

Suni (Yapay) Aydınlatma

 

DOĞAL AYDINLATMA

Aydınlatmanın güneş ışığı ile yapılması  esastır.

Aydınlatma Ölçümleri, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğünün 13. Maddesinde «işyeri taban yüzeyinin en az 1/10’i oranında ışık almasına sağlayacak şekilde pencerelerin olması» şartı getirilmiştir.

 

YAPAY AYDINLATMA

Gün ışığının yeterli olmadığı veya gece çalışmaları gibi hiç olmadığı durumlarda, suni aydınlatma yapılması gerekmektedir.

Suni aydınlatma mümkün mertebe elektrik ile yapılmaktadır.

Başka aydınlatma araçları kullanıldığında, ortamın havasının bozulmamasına, yangına ve patlamalara sebep olmamasına dikkat edilmelidir.

YAPAY AYDINLATMA TÜRLERİ

  1. Direkt (Dolaysız)
  2. Endirekt (Dolaylı)
  3. Yarı direkt (Karma)

Işık çalışılan bölgeye direk geliyorsa «Direk», başka bir yüzeye çarpıp geliyorsa «Endirekt», sadece çalışılan bölgeyi aydınlatıyorsa «Yarı Direkt-Lokal» aydınlatma olarak adlandırılır.

«Karma Aydınlatma»

«Karma Aydınlatma»

«Dolaylı Aydınlatma»

«Dolaylı Aydınlatma»

Direk Aydınlatma

Direk Aydınlatma

 

 

 

 

 

 

BİRİMİ/ÖLÇEN ALET

Aydınlatma şiddeti: lüx =Işık akısı/toplam alan

Aydınlatmayı ölçen alet:  lüxmetre

Lüxmetre

Lüxmetre

 

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’nün 18.Maddesine Göre

  • İşyerlerinin gün ışığıyla yeter derecede aydınlatılmış olması esastır.
  • İşin konusu veya işyerinin inşa tarzı nedeniyle gün ışığından faydalanılamayan hallerde yahut gece çalışmalarında, suni ışıkla yeterli aydınlatma sağlanacaktır.
  • Gerek tabii ve gerek suni ışıklar, işçilere yeter derecede ve eşit olarak dağılmayı sağlayacak şekilde düzenlenecektir.

İşyerlerinde suni ışık kullanıldığı hallerde:

  • Elektriğin sağlanabildiği yerlerde elektrik ışığı kullanılacak ve tesisat, teknik usul ve koşullara uygun bir şekilde yapılmış olacaktır.
  • Suni ışık tesis ve araçları;
  • Havayı kirletecek nitelikte gaz, koku çıkararak işçilerin sağlığına zarar vermeyecek,
  • Keskin, göz kamaştırıcı ve titrek ışık meydana getirmeyecek şekilde olacaktır.
  • Parlayabilen ve buhar çıkaran sıvılar, aydınlatma cihazlarında kullanılmayacaktır.
  • Sıvı yakıtlar ile aydınlatmada, lambaların hazneleri metal olacak, sızıntı yapmayacak ve kızmaması için de gerekli tedbirler alınmış olacaktır.
  • Lamba alevinin, parlayabilen gaz ve maddelerle teması ihtimali olan işlerde; alev, tel kafes ve benzeri malzeme ile örtülecektir. İçinde kolayca parlayıcı veya patlayıcı maddeler ile ilgili işler yapılan yahut parlayıcı, patlayıcı maddeler bulunan yerler, sağlam cam mahfazalara konulmuş lambalarla, ışık dışardan yansıtılmak suretiyle aydınlatılacaktır.
  • Sıvı yakıtlar ile aydınlatmada lambalar ateş ve alev yakınında doldurulmayacak, üstlerinde 1 metre, yanlarında (30) santimetre kadar mesafede yanabilecek eşya ve malzeme bulundurulmayacak ve sağlam bir şekilde tespit edilecektir.
  • Lambalar portatif olduğu takdirde, yere konulduğunda devrilmeyecek şekilde oturaklı olacaktır.
  • Sıvı yakıtlarla aydınlatma yapılan yerlerde, en az bir adet yangın söndürme cihazı bulundurulacaktır.
  • İşyerlerindeki avlular,  açık alanlar,  dış yollar, geçitler  vb yerler,  en az  20 lüks  (lux)  ile aydınlatılacaktır.
  • Kaba malzemelerin taşınması, aktarılması, depolanması vb kaba işlerin yapıldığı yerler ile iş geçit koridor yol ve merdivenler, en az 50 lüks (lux) ile aydınlatılacaktır.
  • Kaba montaj, balyaların açılması, hububat öğütülmesi ve benzeri işlerin yapıldığı yerler ile kazan dairesi, makine dairesi, insan ve yük asansör kabinleri malzeme stok ambarları, soyunma ve yıkanma yerleri, yemekhane ve helalar, en az 100 lüks (lux) ile aydınlatılacaktır.
  • Normal montaj, kaba işler yapılan tezgahlar, konserve ve kutulama ve benzeri işlerin yapıldığı yerler, en az 200 lüks (lux) ile aydınlatılacaktır.
  • Ayrıntıların, yakından seçilebilmesi gereken işlerin yapıldığı yerler, en az 300 lüks (lux) ile aydınlatılacaktır.
  • Koyu renkli dokuma, büro ve benzeri sürekli dikkati gerektiren ince işlerin yapıldığı yerler, en az 500 lüks (lux) ile aydınlatılacaktır.
  • Hassas işlerin sürekli olarak yapıldığı yerler en az 1000 lüks (lux) ile aydınlatılacaktır.

Bir aydınlatma merkezine bağlı olan işyerlerinde;

  • Herhangi bir arıza dolayısıyla ışıkların sönmesi ihtimaline karşı Aydınlatma Ölçümleri,
  • Yeteri kadar yedek aydınlatma araçları bulundurulacak ve gece çalışmaları yapılan yerlerin gerekli mahallerinde tercihen otomatik olarak yanabilecek yedek aydınlatma tesisatı bulundurulacaktır.
  • Yangının, yedek aydınlatma tesisatını bozması ihtimali bulunan yerlerde; ışığı yansıtacak işaretler, fosforesan boya, pilli lambalar uygun yerlere yerleştirilecek veya bunlara benzer tedbirler alınacaktır.

Aydınlatma Ölçümleri / Sınır Değerler

Aydınlatma Ölçümleri / Sınır Değerler

 

İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik

  1. İşyerlerinin gün ışığıyla yeter derecede aydınlatılmış olması esastır. İşin konusu veya işyerinin inşa tarzı nedeniyle gün ışığından yeterince yararlanılamayan hallerde yahut gece çalışmalarında, suni ışıkla uygun ve yeterli aydınlatma sağlanacaktır.
  1. Çalışma mahalleri ve geçiş yollarındaki aydınlatma sistemleri, çalışanlar için kaza riski oluşturmayacak türde olacak ve uygun şekilde yerleştirilecektir.
  1. Aydınlatma Ölçümleri ve Aydınlatma sistemindeki herhangi bir arızanın çalışanlar için risk oluşturabileceği yerlerde acil ve yeterli aydınlatmayı sağlayacak yedek aydınlatma sistemi bulunacaktır.

EK – IV/Yapı alanları için asgari sağlık ve  güvenlik koşulları

Yapı alanındaki çalışma yerlerinin, barakaların ve yolların aydınlatılması

  1. Çalışma yerleri, barakalar ve yollar mümkün olduğu ölçüde doğal olarak aydınlatılacak, gece çalışmalarında veya gün ışığının yetersiz olduğu durumlarda uygun ve yeterli suni aydınlatma sağlanacak, gerekli hallerde darbeye karşı korunmalı taşınabilir aydınlatma araçları kullanılacaktır.
  1. Suni ışığın rengi, sinyallerin ve işaretlerin algılanmasını engellemeyecektir.
  1. Çalışma yerleri, barakalar ve geçiş yollarındaki aydınlatma sistemleri, çalışanlar için kaza riski oluşturmayacak türde olacak ve uygun şekilde yerleştirilecektir.
  2. Çalışma yerleri, barakalar ve geçiş yollarındaki aydınlatma ölçümleri ve sistemindeki herhangi bir arızanın çalışanlar için risk oluşturabileceği yerlerde acil ve yeterli aydınlatmayı sağlayacak yedek aydınlatma sistemi bulunacaktır.

PAR, PAT, TEH VE ZARARLI MADDELERLE ÇALIŞILAN İŞYERLERİNDE VE İŞLERDE ALINACAK TEDBİRLER HAKKINDA TÜZÜK

  • Aydınlatma Ölçümleri ve aydınlatma devresi de dahil olmak üzere bütün elektrik tesisatı bir yılı geçmeyen süreler içinde muntazaman ehliyetli elemanlar tarafından kontrol ve bakıma tabi tutulacaktır.
  • Suni aydınlatma tesisleri ancak etanj armatörlerle yapılacak, aksi halde ortam dışına yerleştirilmiş lambalardan yararlanılacaktı

Bir Cevap Yazın