ortam ölçümü

Ortam Ölçümü

İşyeri ortamında çalışan personelleri kimyasal, fiziksel ve biyolojik unsur olarak etkileyen birtakım riskleri, tehlikeleri vardır. Bu ve bunun gibi birtakım tehlikelerin oluşturduğu risklerin seviyesini ve etkisini tespit etmek ve önlemleri planlamak için ortam ölçümü ve maruziyet ölçümleri yaptırılmalıdır.

Bu tehlikelerden bazıları gözle fiziksel muayene edilmesi yeterli olabiliyor ancak bazı hissedilen fakat bir cihaz olmadan ölçümlenemeyen tehlikelerdir. Yapılan bu ölçümlerin tamamına ortam ölçümü adı verilir. İşyeri ortam ölçümü, çalışma ortamında yapılan ölçümler ve kişisel maruziyet ölçümleri olarak iki bölümde yapılır.

 

Ortam Ölçüm Noktaları Nasıl Belirlenir?

“Ortam değil Kişisel Maruziyet Ölçümleri Yapılmalıdır.Sadece maruziyet ölçümlerinde sınır değer kıyaslaması yapılabilir”

Öncelikle ortamdan alınan ölçümlerin yönetmelik sınır değer karşılaştırması yapılmadığını belirtmek gerekir. Yönetmelik sınır değer karşılaştırması yapabilmek için kişisel maruziyet ölçümlerinin alınması gereklidir. Ortam ölçümleri sadece bilgi amaçlıdır ve sınır limitlerle ile değerlendirmesi yapılmaz.

Kişisel Bazda Maruziyet Ölçümü Kararlaştırıldı ise şunlara dikkat edilmelidir.

  • Maruziyet yaşayan veya maruziyet yaşama olasılığı olan çalışandan örneklem, numune alınması gereklidir.
  • Maruz kalınan süre, şiddet ve sıklığı unsurları göz önünde bulundurulmalıdır.
  • İşyerinde çalışan personelin çalıştığı alan, makine, bölüm tercih edilir. (Tezgâh, makine, teçhizat, operatör vs.)
  • İşyeri Ortam Ölçümü Nelerdir?
ortam-olcumu
Ortam ölçümü Temsili dozimetrik ölçüm

İş Hijyeni Ölçüm Laboratuvarlarının Fiziksel ve Kimyasal risk etmenleri riskini oluşturabilecek (toz, gürültü, termal konfor, aydınlatma, kimyasal) Ölçümleri

Kişisel Gürültü Maruziyeti Ölçümü

Kişisel Maruziyet Ölçümü

Ortam Toplam Toz Ölçümü

Toplam Toz Ölçümü

Solunabilir Kişisel Toz Ölçümü

Solunabilir Ortam Toz Ölçümü

Titreşim Maruziyeti Ölçümü

Gaz Maruziyeti Ölçümü

VOC Maruziyeti Ölçümü

İşyeri ortam ölçümlerinin hangi sıklıkla yani kaç yılda bir yapıldığı hakkında kanunlar veya standartlar ile belirlenen bir aralığı bulunmamaktadır. Hangi tarihlerde, hangi bölümlerde, hangi periyotlarda olacağı ortam koşulları ve çalışma sistemine göre değişkenlik arz eder.

“İş Hijyeni Ölçümlerinin yönetmelikler ve standartlar çerçevesinde belirtilmiş süre ve sıklığı yoktur.”

İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Laboratuvarları Hakkında Yönetmeliğin 5. maddesinde sadece işverenlerin testleri ve ölçümleri yaptırması gerekliliği açıkça belirtilmiştir.

MADDE 5 – 1) İşveren, çalışanları işyerinde bulunan, kullanılan, ortaya çıkan veya herhangi bir şekilde işlem gören maddelerin ve çalışma ortam koşullarının zararlı etkilerinden korumak zorunda olup bu çerçevede;

a) Kontrol tedbirlerinin etkililiğinin belirlenebilmesi için, ortam ve kişisel maruziyet ölçüm, test ve analizini tekrarlar.

b) Güvenli bir çalışma ortamı sağlamak amacıyla risk değerlendirmesi gerçekleştirilirken ve yenilenirken gerekli görülen hallerde fiziksel, kimyasal ve biyolojik tehlike kaynaklarının varlığını ortam ve kişisel maruziyet ölçüm, test ve analiziyle tespit eder.

Ortam Ölçümü Yasal Zorunluluk

İşveren, aşağıdaki sıralanmış durumlardan birinin olması bile iş hijyeni ölçüm, test ve analizleri yaptırarak tekrarlaması için yeterlidir:

a) İşyerinde gerçekleşen dış denetimlerde istenmesi halinde.

b) İşyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanının gerekli görmesi halinde.

c) İşyeri ortamının veya işin gereği olarak çalışanın kişisel maruziyetinde değişiklik meydana geldiğinde.

Bu maddenin 2. fıkrasını inceleyecek olursak; ortam ölçümü risk analizi çerçevesinde yapılmadır. Özetle işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanı, risk analizi yapmadan önce ortam ölçümü yapılmasına veya tekrar edilmesini isterlerse iş hijyeni ölçümleri isgüm yetkili laboratuvarlarından ölçüm hizmeti alınmalıdır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk değerlendirmesi yönetmeliği 12. maddesinden alıntı yapacak olursak “risk değerlendirmesi, çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dört ve altı yılda bir yenilenir”. Bildiğiniz üzere risk analizi yapmadan önce riskleri tespit ederek mevcut tehlike ve riskleri tanımlamamız gerekir. İşyerinde kapsamlı bir araştırma ve inceleme yapmadan yapılacak risk değerlendirmesi de gerçeği yansıtmayacağından; öncelikle bilimsel ve ölçümlenebilir veriler kapsamında çalışma başlatmamız gerekli olacaktır.

İşyeri Ortam Ölçümleri Hangi Sıklıkla Yapılır?

Risk analizinin bir kısmının veya bütünün revize edilmesini gerektiren çalışma ortamı ile ilintili konular olduğunda dolaylı olarak ortam koşullarını olumlu ve olumsuz yönde değiştiren gelişmeler olduğunda ortam ölçümü yenilenmelidir.

Sonuç olarak işyeri ortam ölçümü de risk analizine organik bağı olduğunu söyleyebiliriz. Ortam ölçümü ve risk analizinin az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde sırayla en altı, dört ve iki yılda bir revize yapmamız gereklidir demek durundayız. Bu açıklama sonucunda Ortam ölçümleri kaç yılda bir yapılır? veya ortam ölçümü geçerlilik süresi gibi ortam ölçümleri geçerlilik süresi hakkında gelen soruları cevaplamış olduk.

Örneklendirecek olursak, gürültü ölçümü yapılan bir işyerinde; kapasite artışı veya farklı makine araç gereç alınması sebebiyle doğal olarak gürültü seviyesinde de artış veya azalma olacaktır. Aynı şekilde odyo testine girecek olan çalışanın işitme kaybının tespiti de gürültü maruziyet ölçüm sonuçlarıyla karşılaştırıldığında çalışan takipte olacaktır. Ayrıca ölçülen gürültü seviyesini kabul edilebilir sınır değere indirecek kulaklık seçimi için de kullanılarak kişiye uygun kkd seçimi de yapılacaktır. Tüm bu işlemlerin merkezinde ortam ölçümlerinin düzenli ve periyodik yapılması gerekliliği aşikârdır.

İsgüm bu konuda resmi websitesinde aynı tür bir cevapla bu soruya aşağıdaki gibi yanıtlamıştır.

Soru: İşveren, iş hijyeni ölçüm, test ve analizlerini ne zaman ve hangi aralıklarla yenilemelidir?

Cevap: İş hijyeni ölçümü kapsamında mesleğin gerekliliği olarak kişisel maruziyetlerde farklılık veya değişkenlik arz ettiğinde; risk analizi sonuçlarına göre iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi gerekli bulması durumunda iş hijyeni test, ölçüm ve analizler tekrarlanır.

İSG Ölçümlerini Hangi Firmalar veya Laboratuvarlar Yapabilir ?

Ortam ölçümlerini, İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analiz Laboratuvarları Hakkında Yönetmelik de belirttiği üzere isgüm tarafından ön yeterlik veya yeterlik belgesine haiz firmalar tarafından yapılır. İş Hijyeni ölçümü yapan bu firmalar yıl içerisinde Türkak ve isgüm den denetlemelere girerek güvenilirlik ve kabul edilebilirlik standartlarına yeterli düzeye ve kaliteye ulaşma konusundaki kararlılığını kanıtlanmaktır. Bu firmaları türkak portalından ve isgüm portalından sorguyabilirsiniz.

Ortam Ölçümü noktalarını kim belirler veya kim karar verir?

İşyerindeki maruziyeti veya alanı tanıyan, risk analizi raporunu hazırlayacak ekibin belirtmesi tavsiye edilir. İş Güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve işveren ile buna bağlı risk analizi ekibinin gürültü ölçümü, toz ölçümü, kimyasal gaz ölçümü, aydınlatma ölçümü, termal konfor ölçümü şartları konusunda etkilenecek çalışan ve alanların tespit etmesi sağlanmalıdır. Diğer bir alternatif olarak isg laboratuvarların da çalışan teknik elemanlar veya deney personellerinin de tecrübesinden yararlanarak keşif yapmak için işyerine davet edilebilir. Laboratuvar personeli yani deneyi gerçekleştirecek teknik eleman uzman veya işyerindeki yetkili çalışanla mutabakat yoluyla kararlaştırabilirler.

Neden Ortam Ölçümü Yaptırmalıyız ?

Yaşadığımız çalışma ortamlarında, farkında bile olmadan sağlığımızı dolaylı veya doğrudan olarak tehdit eden risklere ve tehlikelere maruz kalıyoruz. Bu faktörlere periyodik şekilde maruz kalırsak, insan sağlığında ciddi hastalık veya ölümle sonuçlanan istenmeyen durumlara neden olabilmektedir. İş güvenliği kanunu ise madde 10 göre işveren çalışma ortamında gerekli ölçüm ve kontrolleri yaptırmakla yükümlü olduğu açıkça tebliğ etmiştir.